“Bring me my arrows of desire.” O ja, een blog moet natuurlijk een naam hebben, daar had ik niet bij stilgestaan. Na wat stijve en plechtige kandidaten meldden zich deze woorden uit het gedicht waarmee William Blake zijn “Milton” (1804) inleidt. Poëzie (vooral Engelse) zal een van de thema’s van dit weblog zijn en elke bijdrage een “pijl van verlangen”: van verlangen naar redelijkheid vooral, naar een keer in de loop van de dingen.
Ook een ander voorgenomen thema, theologie, rechtvaardigt de keuze. Blakes gedicht (onderaan deze pagina te lezen) stelt theologische vragen: wilt u al deze woorden en beelden opvatten als lof op ons Engeland met zijn staatskerk? of juist als twijfel, kritiek, ironie? en heeft zulke kritiek dan een positieve achtergrond? kunt u in dat geval toch uit de voeten met de legende waar de “ik” van het gedicht op zinspeelt (nl. het verhaal dat de jonge Jezus samen met Jozef van Arimathea Engeland heeft bezocht) en met de mythische en Bijbelse beelden?
In 1916 heeft Sir Hubert Parry Blakes woorden prachtig op muziek gezet en jaarlijks klinkt het lied aan het eind van de Last Night of the Proms. In die vorm staat het bekend als “Jerusalem”:
Last Night of the Proms 2012: Jerusalem.
“Jerusalem” wordt ook wel gezongen bij rugby- en cricketwedstrijden. Zo handhaaft de tekst zich tegenover de soms agressieve afwijzing van alles wat ook maar een beetje christelijk is. Mij treft altijd het contrast tussen het eendimensionale van zulke afweer en de gelaagdheid die kenmerkend is voor iemand als Blake.
Met het bot antichristelijke zijn we bij een derde thema van dit blog: de cultuurstrijd die we beleven. Daarbij gaat het niet alleen over de rol van het christendom in de geschiedenis, er zijn allerlei stromingen, fenomenen en personen te noemen. Een greep in de grabbelton van mijn inspiratie levert er een paar op die mijn weerzin wekken, zoals politieke correctheid en feminisme; een enkele die mij soms wel en soms niet aanstaat, zoals Donald Trump; en een aantal die mij bemoedigen en dierbaar zijn: de rechtstaat, de Amerikaanse revolutionaire traditie en constitutie, Karl Barth, Thomas Sowell, de Mens Rights Movement, Janice Fiamengo, Karen Straughan, Jordan Peterson. 

Ter afsluiting van deze introductie wil ik nog iets zeggen dat de drie genoemde thema’s omvat. Critici van de terreur der politieke correctheid wijzen er soms op dat de christelijke traditie – in de ruimste zin van de woorden “christelijk” en “traditie” – de tak is waarop de westerse beschaving zit of tenminste een van de poten onder haar stoel. Douglas Murray oordeelt in “The Strange Death of Europe” (2017) dat de Verlichting een te schrale voedingsbodem is voor waarden als rechtstaat en democratie en hij tast naar een levensvatbare vorm van “cultuurchristendom”. Daartegenover wordt sinds kort alleen al de notie “westerse beschaving” – met Plato, christendom, Shakespeare, Verlichting en al – veroordeeld als onderdrukkend, racistisch, seksistisch… nou ja, het bekende aftelversje. Ondanks hoopgevende tegenbewegingen klinkt dus nog altijd de leus die in 1988 door studenten op Stanford University werd gescandeerd: “Hey hey, ho ho, western civ has got to go!” Het mag duidelijk zijn aan welke kant van de daarmee gegeven scheidslijn ik positie kies. Behalve berichten van het front mag de lezer hier op zijn tijd poëtisch soelaas en een specifiek theologisch perspectief verwachten. Hopelijk wordt het geheel, behalve nooit zo dom, ook nooit zo onmuzisch als de leus van die Stanford-studenten. Blake is mij een voorbeeld van zinvolle cultuurkritiek en van verlangen dat zich niet van de wijs laat brengen:

And did those feet in ancient time
Walk upon Englands mountains green:
And was the holy Lamb of God,
On Englands pleasant pastures seen!

And did the Countenance Divine,
Shine forth upon our clouded hills?
And was Jerusalem builded here,
Among these dark Satanic Mills?

Bring me my Bow of burning gold:
Bring me my arrows of desire:
Bring me my Spear: O clouds unfold!
Bring me my Chariot of fire!

I will not cease from Mental Fight,
Nor shall my sword sleep in my hand:
Till we have built Jerusalem,
In Englands green & pleasant Land.